Mensen en Maus

Art Spiegelman - Maus

Een verhaal mag nog zoveel pomp & circumstance bevatten als maar kan, eenvoud en nuchterheid hebben vaak een veel scherper lemmet. Zeker als het om hippe thema’s gaat als ‘wereldoorlogen’, waar we – mijns inziens – het laatste jaar net iets teveel mee overspoeld zijn. In herdenkingstijden als deze, waarin elke tak van de (cultuur)industrie ondertussen zijn bijdrage geleverd heeft aan de onoverzienbare berg materiaal over de Eerste Wereldoorlog, word je er niet altijd nog oprecht door geraakt.

Waar ik het in deze tekst over wil hebben is een werk dat over die andere wereldoorlog gaat en mij zeker wel heeft weten te raken. Het heet Maus, is geschreven door de Amerikaan Art Spiegelman in niet minder dan dertien jaar tijd en mocht in 1992 als eerste graphic novel ooit een Pulitzer Prize op z’n conto schrijven. Aangezien strips-slash-graphic novels nog steeds niet te vinden zijn op Leesmenu, is het hoog tijd om daar verandering in te brengen. En hoe doe je dat beter dan met hét standaardwerk van het genre?

In zwart-wittekeningen waarin muizen joden voorstellen, katten nazi’s, honden Amerikanen – Orwell achterna, zoiets inderdaad – laat Spiegelman zijn Poolse vader Vladek aan het woord over zijn leven als jood tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maus is dus grotendeels één grote flashback naar Vladeks leven tussen midden jaren ‘30 en midden jaren ‘40, afgewisseld met scènes tussen Spiegelman senior en Spiegelman junior die zich in het heden afspelen. Daarin zien we vooral een typische vader-zoonrelatie terwijl Art, als voorbereiding voor Maus, zijn vader interviewt. Lekker meta.

Art Spiegelman - Maus fragment

Maus vraagt niet om aandacht of medelijden. Het schreeuwt niet op elke bladzijde: “Wat vreselijk wat daar gebeurd is hé! Dat moet echt vreselijk geweest zijn!” Nee, Maus, dat is de definitie van to-the-point en zelfs bijna zakelijk je verhaal vertellen. Door de nuchtere manier waarop Spiegelman Vladeks vertelling neerpent, met hier en daar een hint van nostalgie, had het even goed om een reeks losse anekdotes uit diens jeugd kunnen gaan. Vladeks levensverhaal, dat is net als uw en mijn levensverhaal. Vladek is geen oorlogsheld maar een oude man die af en toe best vervelend en racistisch kan zijn, met vele gewoontes die hij te danken heeft aan de oorlog maar die op de jongere generatie vooral nogal overdreven en soms zelfs vreemd overkomen.

En net dat is wat dit verhaal zo aangrijpend maakt. Het gaat hier om een persoon die getekend is door zijn verleden maar ondertussen wel verder leeft. Er is niets heroïsch aan het overleven van de holocaust: slachtoffers ervan blijven gewoon mensen, met charmes én gebreken. Het feit dat het hier gaat om een biografie van de vader van de schrijver maakt het geheel ook nog eens zeer echt.

Maus is een graphic novel die zichzelf buiten de wereld van de commercie plaatst en op elke pagina getuigt van een liefde voor het genre. Door zijn tekeningen, humor, eenvoud, relativisme en taalgebruik brengt het heel wat teweeg bij de lezer en laat het hem nadien niet snel los. Een ode aan de menselijkheid van de Tweede Wereldoorloggeneratie, een ode aan de menselijkheid van iedereen.

Art Spiegelman- Maus 2

Foto midden: Jana Dejonghe

Written by